Biofeedback-u Kardiak është një nga llojet më të përdorura të Biofeedback-ut Periferik (Biofeedback Periferik dhe Profil Psikofiziologjik) dhe është një teknikë elektronike dhe e kompjuterizuar e zbulimit përmes së cilës nivelet e disa parametrave të aktivitetit kardiak regjistrohen dhe i kthehen subjektit në formën e sinjaleve akustike dhe/ose vizuale.
Nëpërmjet Biofeedback-ut Kardiak subjektit i mundësohet njohja e këtyre niveleve dhe mund të bëjë (duke përdorur reagimin akustik dhe/ose vizual) ndryshime vullnetare, duke i zvogëluar ose rritur ato.
Indi i muskulit të zemrës (miokardi), duke gjeneruar në mënyrë spontane dhe ciklike impulse elektrike, tkurret në mënyrë ritmike për të siguruar, nëpërmjet gjakut, ushqyerjen dhe oksigjenimin e indeve të të gjithë organizmit.
Sistemi Nervor Vegjetativ ka një rol modulues në aktivitetin e miokardit, ku degët e tij Simpatike dhe Parasimpatike që ushtrojnë një kontroll të dyfishtë dhe të kundërt mbi ritmin dhe forcën e tkurrjes kardiake: ndërsa stimulimi parasimpatik ka një efekt frenues në shkallën e tkurrjes kardiake dhe vepron kryesisht në nyjen Sino-Atriale (nëpërmjet frenimit tonik) dhe në nyjen Atrio-Ventrikulare, stimulimi simpatik vepron duke rritur aktivitetin e tij të përgjithshëm dhe forcën e tij të tkurrjes ventrikulare.
Ndër masat e ndryshme të aktivitetit kardiak (Rrahjet e zemrës, Amplituda e valës T, Vëllimi i goditjes, Debiti kardiak, Sistola elektromekanike, Koha e hedhjes së barkushes së majtë, Periudha para-hedhjes, etj.) dhe aktivitetit kardiovaskular (Presioni i gjakut, Vëllimi i gjakut, Vëllimi i pulsit, etj.), Frekuenca Kardiake (HRb o FC) ka qenë parametri më i studiuar dhe më i përdorur në kërkimet eksperimentale dhe klinike në psikofiziologji.
HR (Frekuenca Kardiake) mund të përkufizohet si numri i rrahjeve të zemrës për njësi të kohës (një minutë) dhe është e lidhur ngushtë me aktivitetin metabolik, kërkesat e trupit për energji, aktivitetin e frymëmarrjes dhe reagimin e personit ndaj stimujve mjedisorë.
Janë identifikuar dy lloje të ndryshme të përgjigjes së HR ndaj stimujve mjedisorë:
1) reagimi mbrojtës ndaj stimujve të pakëndshëm, intensivë ose të dëmshëm, një përgjigje e karakterizuar nga një rritje e frekuencës kardiake;
2) përgjigjja orientuese në prani të stimujve të rinj ose domethënës, me intensitet të dobët ose mesatar. Kjo përgjigje karakterizohet nga një ulje e frekuencës kardiake.
Ndryshimet e frekuencës kardiake përfshijnë rritjen, uljen dhe luhatjet e saj.
Ndër matjet e ndryshme të frekuencës kardiake, Variabiliteti i Frekuencës Kardiake (HRV) ka marrë një rëndësi themelore në kuadrin e psikofiziologjisë klinike.
HRV është treguesi fiziologjik që mat variacionin kohor midis një rrahjeje kardiake dhe tjetrës (intervali beat-to-beat), duke pasqyruar aftësinë e Sistemit Nervor Vegjetativ për t’u përshtatur në mënyrë dinamike ndaj stimujve të brendshëm dhe të jashtëm.
Një HRV e lartë është përgjithësisht shprehje e një shëndeti të mirë kardiovaskular dhe e një ekuilibri efikas midis sistemit simpatik dhe atij parasimpatik.
Në këtë drejtim, është në fazë përsosjeje një aplikim kompjuterik inovativ i Teorisë Trikromatike të Ekuilibrit të Sistemeve (T.T.E.S. e N. Bonaventura) për analizën e Frekuencës Kardiake dhe të Variabilitetit të saj.
HR është konsideruar gjithashtu si një tregues i proceseve kognitive, veçanërisht i variacioneve në cilësinë e vëmendjes dhe të vigjilencës, dhe duket se ushtron një rol modulues në kognicion dhe në reagimet e sjelljes shoqëruese.
Në detyrat shqisore dhe të vëmendjes vërehet një reduktim i HR; përkundrazi, në detyrat kognitive që kërkojnë përpjekje përpunuese (llogaritje aritmetike, zgjidhje problemesh), vërehet një rritje e saj.
Studime të tjera kanë gjetur një disociim midis indekseve fiziologjike: në detyrat e vëmendjes, si përgjigje ndaj një reduktimi të HR, u vërejt një rritje e Përçueshmërisë së Lëkurës (djersitja e gishtërinjve dhe e pëllëmbëve të duarve); përkundrazi, në rastin e detyrave thjesht kognitive, të dy indekset rriten njëkohësisht (për më shumë informacion mbi trendin e sinkronizuar ose të disociuar midis indekseve fiziologjike, shih ‘Terapia e Re e Biofeedback-ut’).
Nga pikëpamja klinike, Biofeedback-u Kardiak, veçanërisht Biofeedback-u i HR, është përdorur për të ndihmuar pacientët të kontrollojnë përgjigjet e tyre kardiake dhe t’i normalizojnë ato, veçanërisht në çrregullimet kardiake si aritmitë supraventrikulare, takikardia paroksizmale, rrahjet ektopike ventrikulare, si dhe në trajtimin e hipertensionit arterial.
Kjo procedurë terapeutike është gjithashtu e dobishme për përmirësimin e përvetësimit të teknikave të relaksimit (Relaksimi muskulor dhe visceral: Relaksimi Progresiv i Jacobson-it, Trajnimi Autogjenik i Schultz-it dhe Teknikat Imagjinative të Relaksimit) ose Meditimit, duke nxitur reduktimin dhe rregullimin e aktivitetit kardiak, dhe është shumë e rëndësishme për rehabilitimin e Sistemit Nervor Vegjetativ (shih Teorinë Trikromatike të Ekuilibrit të Sistemit Nervor Vegjetativ) në rastet e çekuilibrave fiziologjikë dhe emocionalë të shkaktuar nga stresi, trauma psikofizike (Çrregullimi i Stresit Akut dhe Çrregullimi i Stresit Post-Traumatik), Çrregullimi i Panikut, Sulmet e Panikut, Ankthi i Përgjithësuar, Çrregullimi i Ankthit nga Sëmundja, Çrregullimi i Simptomave Somatike, etj.
Me interes të veçantë është përdorimi i Biofeedback-ut Kardiak për të monitoruar suksesin e Ushtrimit të Zemrës në Trajnimin Autogjenik, i cili synon të nxisë aktivizimin parasimpatik dhe kështu të ulë frekuencën kardiake, ose të paktën ta rregullojë atë.
Së fundmi, një tjetër aplikim interesant i biofeedback-ut kardiak është monitorimi i trendit të Frekuencës Kardiake gjatë praktikimit të ushtrimeve specifike të parashikuara nga Metodologjia për Ekuilibrin e Proceseve të Vëmendjes mbi Çakrat (MEPAC e N. Bonaventura), një modul i specializuar i natyrës joklinike dhe metodologjikisht i pavarur, i destinuar ekskluzivisht për individë ose grupe në gjendje mirëqenieje psikofizike dhe i fokusuar në Rritjen Personale dhe Shpirtërore.
Ky rrugëtim teoriko-praktik bazohet mbi disa parime themelore të Terapisë Kognitive-Sjellëse të Ekuilibrit Holistik (TCCEO e N. Bonaventura) e proceseve të vëmendjes dhe përdor njohuritë mijëvjeçare të çakrave si hartë për ekuilibrimin e proceseve të vëmendjes dhe realizimin e plotë të Qenies.
Shënim: ‘Informacioni i përmbajtur në këto faqe është vetëm për qëllime informative dhe nuk zëvendëson këshillën ose diagnozën e një psikologu/psikoterapisti ose profesionisti mjekësor. Në përputhje me psikopatologjinë fenomenologjike të Karl Jaspers-it, duhet theksuar se çakrat përdoren ekskluzivisht si harta konceptuale për menaxhimin e ngarkesës së vëmendjes dhe analizën e përjetimeve subjektive. Qasja fenomenologjike, në fakt, kërkon lidhjen e brendshme të shqisave: ajo nuk pyet pse ndodh diçka (shpjegim shkakor), por si i shfaqet ajo ndërgjegjes së subjektit.‘
Burimet kryesore të referencës bibliografike dhe informacione shtesë:
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.). Washington, DC: APA Publishing, 2022.
Aiello, G. : Attività elettrodermica e malattia di Alzheimer. Nuove tecnologie per la valutazione del paziente affetto da demenza (EDRA srl), Milano, 1999.
Amici, R. & al. : Manuale di Biofeedback. Psicologia e Medicina Comportamentale (Edizioni Libreria Cortina), Torino, 1996.
Basaglia, N. : Il Biofeedback in clinica della riabilitazione. Introduzione teorica e pratica (Idelson Liviana), Napoli, 1992.
Basmajian, J. V. : Il biofeedback: aspetti teorici ed applicazioni pratiche (Piccin Nuova Libraria S.P.A.), Padova, 1985.
Bonaventura, N. : The hyperventilation: a privileged model for a quantitative and qualitative valuation of the psychophisiological activation with the Trichromatic Theory of Equilibrium of the Vegetative Nervous System, 14th Annual Biofeedback Foundation of Europe Meeting, Rome, 2010, (www.ttesystems.eu).
Bonaventura, N. : The future of peripheral biofeedback: the Trichromatic Theory of Equilibrium of the Vegetative Nervous System, 14th Annual Biofeedback Foundation of Europe Meeting, Rome, 2010, (www.ttesystems.eu).
Bonaventura, N. : The Peripheral Biofeedback and the Trichromatic Theory of the Equilibrium of the Vegetative Nervous System, 6th International Congress of Cognitive Psychotherapy (ICCP), Rome, 2008, (www.ttesystems.eu).
Chiari, G. : Biofeedback, emozione e malattia (Franco Angeli Editore), Milano, 1982.
Danskin, D. G., e Mark, A. C. : Biofeedback. Cos’è, come opera, come si utilizza la moderna tecnica di ‘yoga occidentale’ che consente di controllare e risolvere disturbi fisici ed emotivi (Red./studio redazionale), Como, 1987.
De Pascalis, V. : Biofeedback e autocontrollo (Bulzoni Editore), Roma, 1981.
Kandell, E. R. e Schwartz, J. H. : Principi di neuroscienze (Casa Editrice Ambrosiano), Milano, 1988.
Malmo, R. B. : Emozioni e pulsioni nel nostro arcaico cervello (Bulzoni Editore), Roma, 1978.
McClintic, J. R. : Fisiologia del corpo umano (Zanichelli Editore S.P.A.), Bologna, 1983.
Palomba, D. : Indici fisiologici in psicologia (Cleup Editrice), Padova, 1992.
Pancheri, P. a cura di : Biofeedback. Tecniche di autocontrollo in psichiatria, psicosomatica e medicina (Bulzoni Editore), Roma, 1979.
Pancheri, P. a cura di : Biofeedback. Prospettive di una medicina comportamentale negli anni ’80 (Il Pensiero Scientifico Editore), Roma, 1981.
Pennisi, P. e Sarlo, M. : Indici elettrofisiologici in psicologia (Cleup Editrice), Padova, 1998.
Sundas A, Contreras I, Navarro-Otano J, Soler J, Beneyto A, Vehi J. Heart rate variability over the decades: a scoping review. PeerJ. 2025 Apr 29;13:e19347. doi: 10.7717/peerj.19347. PMID: 40321810; PMCID: PMC12047215.
