Njerëzit që vuajnë nga Çrregullimi i Ankthit Social ose Fobia Sociale kanë frikë ose ankth të fortë gjatë bisedave, takimeve, banketeve, provimeve, shfaqjeve, performancave profesionale etj., domethënë në të gjitha ato situata shoqërore dhe ndërpersonale në të cilat mund të kenë ndjesinë e vlerësimit nga të tjerët.
Për njerëzit me këtë çrregullim, mënyra më e mirë për të ulur nivelin e stresit emocional është të shmangin të gjitha situatat që gjenerojnë ankth ose frikë.
Frika dhe ankthi sporadik social, si dhe shmangia e herëpashershme e situatave sociale, nuk janë karakteristika dalluese të njerëzve me ankth social; përkundrazi, këto reagime emocionale dhe sjellje shmangieje duhet të zgjasin për shumë muaj dhe duhet të ndërhyjnë ndjeshëm në kryerjen normale të aktiviteteve të përditshme (shkolla, puna, loja, sportet, etj.), duke krijuar vështirësi të konsiderueshme për personin që vuan nga ky çrregullim (Rëndësia e vendosjes së një diagnoze në psikoterapi; Vlerësimi kognitiv-sjellës: një vlerësim shumëdimensional për diagnozën në psikoterapi).
Çrregullimi i ankthit social paraqet simptoma psikofizike të ngjashme me ato që karakterizojnë një atak paniku (takikardi, dridhje, shqetësim abdominal, etj.), megjithëse sasia dhe intensiteti i tyre nuk arrijnë nivelet e një ataku paniku dhe simptomat nuk janë të papritura dhe mund të shmangen duke shmangur në mënyrë aktive situatat e frikshme.
Shqetësimi për t’u dukur i turpëruar dhe frika se mos gjykoheni për sjellje shoqërisht të papërshtatshme ose ndonjë simptomë të dukshme fizike në situata shoqërore ose në situata performance në të cilat duhet të kryhet ose të përfundohet një detyrë (p.sh., një provim shkollor) janë përvojat më të zakonshme të përjetuara nga një person me çrregullim ankthi social.
Frika nga të folurit në publik shpesh shkaktohet nga frika nga belbëzimi ose nga frika se toni i zërit ose diksioni juaj mund të perceptohet si i pakëndshëm.
Edhe frika se mund të duken pak të qartë gjatë një bisede, sidomos përballë personave në pozita autoriteti, ose frika për të folur me persona të gjinisë kundërt apo ndaj të cilëve ushqejnë ndjenja ose kanë interesa, mund të jenë frikëra tipike të atyre që vuajnë nga çrregullimi i ankthit social.
Strategjia më e përdorur është shmangia e shkuarjes ose e të qenit në vende të caktuara publike (pritje, takime, konferenca etj.) nga frika e të ngrënit, të pirit, të folurit, të shkruarit, të përdorimit të banjës etj., dhe nga frika se të tjerët mund të vënë re skuqje të fytyrës, djersitje të shtuar (në duar, sqetulla etj.) ose dridhje të duarve.
Duke kuptuar se frika është e tepruar dhe e paarsyeshme dhe e paaftë për ta kontrolluar atë, personi do të përpiqet gjithnjë e më shumë të shmangë situatat që e frikësojnë ose do të përpiqet, me përpjekje ekstreme, të tolerojë situatën e frikshme sociale ose të performancës, por do ta përjetojë atë me tension të madh dhe do të presë me padurim që të mbarojë.
Simptomat dhe sjelljet shmangëse të çrregullimit të ankthit social mund të ndërlikohen nga krijimi i cikleve vicioze me ankth paraprak të shkaktuar nga mendimet për të qenë në situata sociale ose performuese të pritura dhe të frikshme, situata që shkaktojnë siklet dhe shmangie të mëtejshme, ankth të shtuar, simptoma fizike, etj.
Faktorët e predispozicionit gjenetik dhe një ose më shumë përvoja poshtëruese ose traumatike (p.sh., ngacmimi) gjatë adoleshencës, tek fëmijët që tashmë kanë tipare të frenimit dhe drojës, duket se luajnë një rol të rëndësishëm në gjenezën e këtij çrregullimi, ndërsa tek të moshuarit ankthi social shpesh shkaktohet nga turpi për rënien fizike dhe njohëse dhe pasojat e tij në sjellje.
Njerëzit që kanë simptoma më intensive dhe të përgjithësuara të ankthit social në shumë ose të gjitha kontekstet sociale mund të kenë çrregullim shmangës të personalitetit, ndërsa nuk është e pazakontë që disa fobi të bashkë-ndodhin me çrregullimin e ankthit social.
Stresi social që mund të përjetojë dikush që vuan nga një çrregullim ankthi social dhe sjelljet e vazhdueshme të shmangies që lidhen me të, mund ta çojnë personin në ndjenja vetmie, izolimi social dhe demoralizimi që, me kalimin e kohës, mund të rezultojnë në një Çrregullimi Depresiv {[Modelet e Depresionit (Pjesa e Parë): modelet e sjelljes], [Modelet e Depresionit (Pjesa e Dytë): modeli klasik kognitiv dhe qasje sistematike-procedurale], [Modelet e Depresionit (Pjesa e Tret): një qasje e integruar Njohëse-Sjellëore integruar në psikoterapinë e depresionit]}.
Në disa njerëz të predispozuar, hipertiroidizmi është një gjendje mjekësore që mund të lehtësojë shfaqjen e gjendjeve fiziologjike të pranishme edhe në çrregullimin i ankthit social.
Në këtë rast, këshillohet të kontaktoni mjekun tuaj dhe, nëse është e nevojshme, me këshillën e tij, të vizitoni një endokrinolog.
Përdorimi i disa substancave toksike ose potencialisht toksike, veçanërisht klasa e stimuluesve ose ngacmuesve (si amfetaminat, kokaina, kafeina, taurina, etj.), në përgjithësi ka efekte vazokonstriktive dhe tenton të prodhojë një rritje të presionit të gjakut, të frekuenca kardiake (takikardi) dhe të ritmit të frymëmarrjes (takipne), duke shkaktuar simptoma më intensive të ankthit dhe panikut, ndërsa marrja e shpeshtë e alkoolit në situata sociale mund të bëhet një zakon i keq i marrë në mënyrë të pavullnetshme në një përpjekje për të zvogëluar simptomat e ankthit social.
Këto efekte fiziologjike, te disa individë të predispozuar, mund ta përkeqësojnë çrregullimin e ankthit social (Marrëdhëniet ndërmjet përdorimit të substancave toksike, ankthit, sulmeve të panikut dhe depresionit).
Në përgjithësi, në mungesë të ndërhyrjes psikoterapeutike (Çrregullimi i ankthit social ose fobia sociale: hipoteza etiologjike, karakteristikat e personalitetit dhe metodat e trajtimit) simptomat tentojnë të vazhdojnë gjatë gjithë jetës, megjithëse ato janë subjekt i ndryshimit dhe, ndonjëherë, mund të ulen në ashpërsi me avancimin e moshës madhore.
Shënim: Informacioni i përmbajtur në këto faqe është vetëm për qëllime informative dhe nuk zëvendëson këshillën ose diagnozën e një psikologu/psikoterapisti ose profesionisti mjekësor.
Bibliografia kryesore referuese dhe informacione shtesë:
MANUALI MSD (Versioni për Pacientin)
National Institute of Mental Health
American Psychiatric Association(2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.). Washington, DC: APA Publishing.
Shënim: Citimet dhe përshkrimet e pamjeve klinike në këtë tekst janë ripunuar dhe përkthyer nga anglishtja origjinale nga autori.
Për botimin zyrtar në italisht, shih: American Psychiatric Association (2023). DSM-5-TR. Milano: Raffaello Cortina Editore.
